Craniaten zijn chordadieren met een hoofd.

Na de evolutie van het basis chordadieren lichaam, het lichaam wat we zijn bij lancelets en manteldieren, was de volgende stap in chordadieren evolutie de vorming van een hoofd. Chordadieren met een hoofd worden craniaten genoemd. De opkomst van een hoofd, bestaande uit hersenen, de voorkant van ruggemerg, ogen en andere waarnemingsorganen, zorgde ervoor dat craniaten zich complexer konden voortbewegen en voeden.

Overgeeerfde kenmerken van Craniaten.

Levende craniaten hebben een set kenmerken die ze onderscheiden van andere chordadieren. Op genetische niveau hebben ze twee clusters van hox genen. Een uniek kenmerk van craniaten is de zenuwlijst. Zenuwlijst cellen komen door het hele lichaam voor, hier geven ze vorm aan een aantal structuren van het lichaam zoals, tanden, kraakbeen van de schedel , de binnenste kant van de huid, verschillende types neuronen en de waarnemingcapsulen waar de ogen en andere waarnemingorganen uit vormen. Bij water craniaten vormt het faryngael spleet zich in kieuwen. Craniaten zijn actiever dan manteldieren en lancelets en hebben ook een hoger metabolisme. Ook hebben craniaten een verder ontwikkeld zenuwstelsel. Spieren lang het verteringskanaal helpen bij het vertering door voedsel door het kanaal te drukken. Craniaten hebben ook een hart wat uit twee kamers bestaat, rode bloedcellen met hemoglobine en nieren.

Het begin van de craniaten.

Craniate fossielen die gevonden zijn dateren van 530 miljoen jaar geleden, de periode waarin veel dieren zich diversifiseerden. De fossielen lijken erg op de lancelet alleen zijn deze craniate fossielen veel verder ontwikkeld.

Slijmprikken

De minst afgeleide craniaat lijn die nog leefd zijn de slijmprikken. Slijmprikken hebben een schedel die bestaat uit kraakbeen, maar ze hebben geen kaken. Hun zwemmende beweging lijkt veel op de beweging van een slang. Slijmprikken hebben een klein brein, ogen, oren en een neusopening die vast zit aan de pharynx. Hun bekken hebben tandachtige formaties die bestaan uit keratine. Alle van de 30 soorten slijmprikken zijn waterdieren en worden ongeveer 60 cm groot. Meeste slijmprikken zijn bodemdieren die leven van dode resten van andere dieren. Wanneer slijmprikken worden aangevallen door een predator vormen ze vele liters slijm, die hun aanvaller kan verstikken.